ਐਡਵੋਕੇਟ ਡਾ. ਕਮਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਈ
ਲਿਵਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਦੀ ਲਾਈਵ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਸੰਦੀਪ ਬੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਾਰ, ਸਿੱਖ ਪਹਿਚਾਣ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਕੀਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ‘ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ
“ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਆਨ ਲਈ ਸੀਸ ਵਾਰਨ ਵਾਲੀ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਿਆਨਾਂ ਸਬੰਧੀ”
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਸਤਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਸਿੱਖ ਲਈ ਦਸਤਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਚਾਣ, ਸਵੈ-ਮਾਣ, ਬਰਾਬਰੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਤਾਜ ਹੈ ਜੋ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਸਿਰ ਸਜਾਇਆ ਸੀ।
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੰਨੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹੋਣ ਜਿੰਨੀਆਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਆਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਕਟਵਾ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਦਸਤਾਰ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰੀ। ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਝੁਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਮਕੌਰ, ਸਰਹਿੰਦ ਅਤੇ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ।
ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਜਦੋਂ ਦਸਤਾਰ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਲਿਵਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੌਰਾਨ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਸੰਦੀਪ ਬੰਧੂ ਵੱਲੋਂ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਾਇਬ ਸਿੰਘ ਸੈਣੀ ਦੀ ਧੂਰੀ ਰੈਲੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ “ਬਹਿਰੂਪੀਆ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਬਹਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਸਵੀਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ “ਕਾਰਟੂਨ” ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇਹ ਕੋਈ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿਰਫ਼ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੰਨੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਾ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਜਾਣਾ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਲਈ ਅਸੱਤਿਕਾਰਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਣਾ ਸਿੱਖ ਮਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਚੋਟ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਲਾਈਵ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਐਂਕਰ ਖੁਦ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਦੀਪ ਬੰਧੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਜਾਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰੇ ਅਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਖਡਿਆਲ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦਸਤਾਰ ਬਾਰੇ ਕੀਤੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਸੰਦੀਪ ਬੰਧੂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਆਮ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸੀ।
ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਦੀਪ ਬੰਧੂ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਬਹਿਸਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸੰਦੀਪ ਬੰਧੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਬਹਿਸਾਂ, ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮੰਚਾਂ ‘ਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਨਤਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਠੇਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨਾ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗੀ ਗਈ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਖ਼ੇਦ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕੇ।
ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸੰਦੀਪ ਬੰਧੂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਜਨਤਕ ਮਾਫ਼ੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਲੈ ਕੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਜਾਂ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਫੈਸਲੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਲਏ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨ ਕੇ ਭੁਲਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
ਇਹ ਲੜਾਈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ।
ਇਹ ਲੜਾਈ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਹੈ।
ਇਹ ਲੜਾਈ ਉਸ ਵਿਰਾਸਤ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੀਸ ਹਥੇਲੀ ‘ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਜੰਗ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਅਣਗਿਣਤ ਸਿੰਘਾਂ-ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਿਆ।
ਦਸਤਾਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਰਾਵਾ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਸਾਡੀ ਆਨ ਹੈ।
ਦਸਤਾਰ ਸਾਡੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਸਾਡਾ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਹੈ।
ਦਸਤਾਰ ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ — ਇਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਵਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਰਿਸ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।
ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਸ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਧਾਰਣ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਿੱਪਣੀ ਮੰਨ ਕੇ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।