ਜੈਬੰਸ ਸਿੰਘ
ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਅੰਦੋਲਨ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇ ਹਨ। ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਮਾਨਤਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਚੇਤਨਾ ਉੱਤੇ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ (ਭਾਜਪਾ) ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਅਜੇ ਵੀ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕ ਅਧੂਰੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਧਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ
ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1875 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੇਦਾਂ ਦੀਆਂ “ਸ਼ੁੱਧ” ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਕਰਨਾ ਸੀ।
ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜ਼ੋਰ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਿੰਦੂ ਵਰਗਾਂ—ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀਪੇਸ਼ਾ ਵਰਗ—ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਹੇਠ ਇਸਾਈ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵੀ ਸੀ। ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਿਹਾ।
ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਜਾਂ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ “ਸ਼ੁੱਧੀ ਅੰਦੋਲਨ” ਚਲਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।
ਪਰ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਵੇਦਿਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਵੱਧ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ (ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ) ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਧਾਰਮਿਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਸਿੱਖ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਟਾਲੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸੀ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰ ਅੰਦੋਲਨ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ ਕਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ।
ਧਾਰਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨਾ
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। 2020 ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਜਪਾ ਪ੍ਰਤੀ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਇਹ ਕਮੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਗਈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਰਧਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਰਗ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਪਛਾਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਖਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਜਪਾ ਹੁਣ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰਨ।
ਪੰਜਾਬ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਦਰਤੀ ਰੁਝਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲੇ। 1960 ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਲਾਮਬੰਦੀ ਰਾਹੀਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਤੱਤਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾ ਲਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚੋਣੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਬਦੀਲ ਹੋਇਆ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਸੰਬੰਧੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗਾਂ—ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸੀਮਾਂਤ ਕਿਸਾਨਾਂ—ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਸਿੱਖ ਸਨ।
ਸੀਪੀਆਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 10 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ। 1967 ਅਤੇ 1969 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਿਖਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਦੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗਠਜੋੜ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੁਰਜੀਤ ਸਨ, ਜੋ ਸੀਪੀਆਈ(ਐਮ) ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ ਸਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅੰਦੋਲਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣੀ ਤਾਕਤ ਘਟਦੀ ਗਈ। 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੁਝ ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿ ਗਈ। ਹਾਲੀਆ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਫਿਰ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਬਾਅ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਕਲਪਕ ਬਿਰਤਾਂਤ (ਕਾਊਂਟਰ-ਨੈਰੇਟਿਵ) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜੀਵੰਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੋਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਨਕਾਰਾਤਮਕਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ।
ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਬਹਿਸਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਰਥਿਕ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੁਧਾਰਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਵਿਕਾਸ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵੱਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਮਰਥਨ ਮੁੱਲ (ਐਮਐਸਪੀ) ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਵਿਕਲਪਕ ਨਕਦੀ ਫਸਲਾਂ, ਸਪਲਾਈ-ਚੇਨ ਆਧਾਰਿਤ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਿਰਤਾਂਤ ਪੰਜਾਬ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਕੌਮੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੀਆਂ ਆਕਾਂਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਗਰੁੱਪ ਅੱਤਵਾਦ ਅਤੇ ਵੱਖਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਨਰਮ ਜਾਂ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੀ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਜਪਾ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਜੋ ਸਥਿਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਅਸਾਧਾਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਉਹ ਵਿਘਨਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਨਕਾਬ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ
ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕਦਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:-
- ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਿਤ ਡਾਟਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ।
- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾਗਤ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਕਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ।
- ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋਣ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹੋਣ।
- ਪ੍ਰਿੰਟ, ਆਡੀਓ-ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਰਸਮੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਸਮੀ ਸੰਚਾਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸੁਚਾਰੂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਰਾਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ।
ਇਸ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਡਾਟਾ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ, ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਹੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਸਮਾਪਤੀ ਟਿੱਪਣੀ
ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਪਰੋਂ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲੀ ਪਹੁੰਚ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨੇ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਟ ਕੇ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਹੀ ਜਿੱਤ ਹੋਣ ਦਿਓ।