ਕਰਨਲ ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ (ਸੇਵਾਮੁਕਤ)
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਆਰੰਭਿਆ ਗਿਆ ਧਰਮ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਸੀਮਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬੰਦ ਘੇਰੇ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਪਰਿਵਰਤਨਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਅੱਗੇ ਦੀ ਸੋਚ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਖੇਤਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵੰਡਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸਮੂਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲਣ, ਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨੂਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਹੋਇਆ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਸੰਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ, ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦਸਵੰਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਥਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਮਹੱਤਵਾਕਾਂਛਾ ਨੇ ਜਨਮ ਲੈ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਗਈ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਵਿੱਚ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸੱਚੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਬਕ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਟਕਰਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਚੁੱਪਚਾਪ ਉੱਥੋਂ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਸੇ ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉੱਚੇ ਨੈਤਿਕ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਥਾਨ ਅੱਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।
ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਪੰਥ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਟਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।
ਦੋ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਪੰਥ
ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਡੂੰਘੇ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪੰਥ ਅੱਜ ਕਈ ਪੱਧਰਾਂ ‘ਤੇ ਵੰਡ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਏਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ। ਹਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕੋ ਹੀ ਆਤਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅੰਦਰ ਵੰਡ ਕਿਉਂ ਹੋਵੇ?
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵਰਗ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਜੇ ਗਏ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਕੀਕਤ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਹੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਥਾਗਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰੂਪ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕੜੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਅੱਜ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਘਟਦੀ ਰੁਚੀ, ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਗੁੱਟਬੰਦੀ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਤ ਅਜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ‘ਤੇ ਖਰਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰੀ ਸਕੂਲਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਨੀਤੀਗਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਜਟਿਲ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਣ।
ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿਧਾਂਤ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੱਕ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਮੂਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ, ਕਿਰਤ ਕਰਨੀ, ਦਇਆ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਦਾਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅੰਦੋਲਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਰ ਵਰਗ ਅਤੇ ਹਰ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੰਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੰਭਾਲੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਵੀ ਇੱਕ ਵਧ ਰਹੇ ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਪੰਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਗਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਲਈ 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਾ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਉਹ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਪਹਿਚਾਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਆਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਟਿਕੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਮਾਨਤਾ, ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੰਸ਼ਵਾਦ ਅਤੇ ਜਨਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਗਵਾਈ ਜਨਮ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚਰਿੱਤਰ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਥ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਜ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਇਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਕਾਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਭਰਦਾ ਹੈ—ਜੇਕਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀਆਂ ਆਤਮਿਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਮੀਦਾਂ ‘ਤੇ ਖਰੀਆਂ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਸ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ?
ਇਤਿਹਾਸ ਇਸ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਪੰਥ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਵਿਵੇਕ ‘ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਤਦੋਂ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਤਾਂ ਵਿਰੋਧ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ—ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੁਧਾਰ, ਵਧੇਰੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰੀ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਮਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਹੱਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤੱਵ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ, ਨੈਤਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ—ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ
ਪੰਥ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਕੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਪਹਿਚਾਣ ਨੂੰ ਕਿਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਰਿਆਦਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪੰਥ ਦੀ ਏਕਤਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕੇ?
ਹਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤਯੋਗ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ?
ਸਾਡੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ, ਯੋਗਤਾ-ਆਧਾਰਿਤ, ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ?
ਇੰਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ, ਨੀਤੀ-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਘੱਟ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?
ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਪਾਰਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਆਤਮਿਕ ਅਗਵਾਈ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਹੋਰ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ
ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੋਜ, ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰੰਤਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
ਈਸਾਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਵੀ ਪੋਪ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਆਤਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਹੂਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ, ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਅਤਿਆਚਾਰ ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਹੋਲੋਕਾਸਟ ਵਰਗੀ ਭਿਆਨਕ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਿੱਖਿਆ, ਬੌਧਿਕ ਉੱਤਮਤਾ, ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵਟਤਾ ਅਤੇ ਉਤਕਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਅਗਵਾਈ, ਡੂੰਘੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਈ ਪਹੁੰਚ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਿਆਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਵਾਦ ਕਿਵੇਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦਲਾਈ ਲਾਮਾ ਵੀ ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਆਤਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਉੱਚ-ਪੱਧਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ ਅਗਵਾਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਾਹ
ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਾ ਤਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਸੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਜੀਵੰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ, ਵਿੱਤੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਯੋਗਤਾ-ਆਧਾਰਿਤ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਬੌਧਿਕ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਧਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਹੀ ਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚੁਣੌਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗੁਰਮਤ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵੰਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ।
ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਏਕਜੁੱਟ, ਜਾਗਰੂਕ, ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਪੰਥ ਹੀ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਉਸ ਅਟੁੱਟ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿਣ ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਸੱਚ, ਨਿਆਂ, ਨਿਮਰਤਾ, ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ‘ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਵਿਧਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਤਲਬ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਅਸਧਾਰਨ ਇੱਕਜੁੱਟਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਘਟਨਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮਕਸਦ ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਸਰਵੋੱਚ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸੰਸਥਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹੇ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਾ ਬਣਨ, ਸਗੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗੁਰਮਤ, ਪੰਥ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿਣ।