ਸਾਲਾਨਾ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਗੜਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
17 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026 – GAMING AND SOCIAL MEDIA FOR KIDS: ਅੱਜ ਦੇ 9-17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਔਨਲਾਈਨ ਗੇਮਿੰਗ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਕ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 49 ਫੀਸਦੀ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਔਨਲਾਈਨ ਗੇਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ 8-18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 60 ਫੀਸਦੀ ਮੁੰਡੇ ਅਤੇ 24 ਫੀਸਦੀ ਕੁੜੀਆਂ ਔਨਲਾਈਨ ਗੇਮਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਦਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ‘ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 66% ਬੱਚੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਐਰੋਬਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ
ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਐਰੋਬਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ 34% ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਹੀ ਐਰੋਬਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰੱਥ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਟਾਪਾ ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਐਰੋਬਿਕ ਫਿਟਨੈਸ ਕੀ ਹੈ?
ਐਰੋਬਿਕ ਫਿਟਨੈਸ ਦਿਲ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਾਰਡੀਓ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ, ਦੌੜਨਾ, ਤੈਰਾਕੀ ਜਾਂ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਾਫ਼ੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਾਹਰ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਖੇਡਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ, ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਜਾਂ ਲੈਪਟਾਪਾਂ ਅਤੇ ਡੈਸਕਟਾਪਾਂ ਨਾਲ ਚਿਪਕਣਾ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ ਫਿੱਟ?
- ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 60 ਮਿੰਟ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜਿਵੇਂ ਦੌੜਨਾ, ਖੇਡਣਾ ਅਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
- ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਡ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ BMI ਅਤੇ ਫਿੱਟਨੈੱਸ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ।
- ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣਾ–ਪੀਣਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਫਿੱਟਨੈੱਸ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਪੱਧਰ ਬਿਹਤਰ
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਖੋਜ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਪੱਧਰ ਨਿੱਜੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਟੈਮਿਨਾ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਖੇਡਣ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਟਿਊਸ਼ਨ ਦਾ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਵੱਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਘਟਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਬੈਠਣ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਟੈਮਿਨਾ ਅਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸਟੈਮਿਨਾ
112 ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ 333 ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ 1.4 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਐਰੋਬਿਕ ਫਿਟਨੈਸ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਕੋਰ ਤਾਕਤ ਬਿਹਤਰ ਸੀ। ਲਗਭਗ 70% ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਲਚਕਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 87% ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਕੋਰ ਤਾਕਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਸਟੈਮਿਨਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਜਦਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਕਿਉਂ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕਿੰਨਾ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਉਸ ਸਕੂਲ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫ਼ਰਕ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਡਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਨਾਲ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸਮਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਕ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਐਕਟਿਵ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰੀਏ?
- 2 ਤੋਂ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 1 ਘੰਟਾ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੱਖੋ।
- 18 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀਡੀਓ ਚੈਟਿੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਨਾ ਦਿਖਾਓ।
- ਵਧੀਆਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਚੁਣੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖੋ, ਤਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
- ਟੀਵੀ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ‘ਤੇ ਸੀਮਾਂ ਲਗਾਓ।
- ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ, ਕੰਪਿਊਟਰ, ਟੈਬਲੇਟ, ਫੋਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਦੂਰ ਰੱਖੋ।
- ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਬੰਦ ਰੱਖੋ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾੜੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਮੋਟਾਪਾ, ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਖੇਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਕ ਫੂਡ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਤੁਲਿਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ETV BHARAT