ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵੋਂ। ਪੱਤਰਕਾਰ ਕਵਲਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ
17 ਜੂਨ, 2026 – ਮੋਹਾਲੀ: ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸਿਸਵਾਂ-ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗਵਾਹ ਬਣੀ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਸਾਲ 1914 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਬਣਿਆ ਇਹ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਕਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਅਰਾਮਗਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲਾਂ ਦੀ ਵੀ ਗਵਾਹ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ?
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਾਧਨ ਸੀਮਤ ਸਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿਸਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਦੌਲਤ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ,ਸ਼ਿਕਾਰ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦੌਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਦੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਨਮੂਨਾ
ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਆਪਣੀ ਬਣਤਰ ਕਰਕੇ ਵੀ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੋਟੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਛੱਤਾਂ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਰਾਂਡੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕਮਰੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਝਲਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਠੰਢਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿੱਘਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਦਿੱਲਾ ਰਾਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ “ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸਦੀ ਮੂਲ ਬਣਤਰ ਅੱਜ ਵੀ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ ਕਾਰੀਗਰੀ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ–ਨਾਲ ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਸਵਾਰਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਛੇੜਛਾੜ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।”
ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ
ਇਸ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਇਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ ਹੈ। ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਇਹ ਖੂਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਤਾਂ ਪਾਈਪਲਾਈਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਜਲ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੂਹ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਪਿੰਡ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ ਦਿੱਲਾ ਰਾਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਇਹ ਖੂਹ ਅੱਜ ਵੀ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਲੇ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੂਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਕਸਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ।”
ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ
ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਬੰਗਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਏ ਵਿਜ਼ਟਿਰ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹੈ ਜਿਥੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦਸਤਖ਼ਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
- 1954-55 ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਆਏ ਸਨ,ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸ ਥਾਂ ਉੱਪਰ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਪਈਆਂ ਹਨ,ਅੰਦਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੀ ਪਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈੱਡ, ਕੁਰਸੀਆਂ, ਨਮਾਰ ਦੇ ਮੰਜੇ, ਗੈਸ, ਲੈਂਪ ਹੋਰ ਵੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ।– ਦਿੱਲਾ ਰਾਮ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ
ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੀ ਇਸ ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਦਾਅਵੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਜ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਮੇਲ
ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਇਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ। ਸਿਸਵਾਂ-ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਜੰਗਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰਿਆਲੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਖਾਸ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇਹ ਮੇਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਖਾਸ ਥਾਂ
ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਥਾਨਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਉਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਹੌਲ,ਪਹਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਇੱਕ ਸਕੂਨ ਭਰਿਆ ਅਨੁਭਵ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਤੀਕ
ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਸੀਮੈਂਟ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਇਤਿਹਾਸ, ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਹ ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੌਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ
- “ਵਿਰਾਸਤੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਅੱਜ ਵੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਦਰਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ-ਭਾੜ ਤੋਂ ਦੂਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਟ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇਸਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਦਿੱਖ ਪੂਰੀ ਮਾਡਰਨ ਹੈ ਪਰ ਬਾਹਰੀ ਢਾਂਚਾ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ ਬਸ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।”–ਦਿੱਲਾ ਰਾਮ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸਰਪੰਚ
ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਦੇਖ–ਰੇਖ ਹੇਠ
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ (ਫਾਰੈਸਟ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ) ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਜੰਗਲਾਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਇਕੱਠੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ
ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਡਾਕ ਬੰਗਲਾ ਇਲਾਕੇ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਖਰੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਇਸਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਹੱਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਕੁਝ ਪਿੱਛੜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਘੱਟ ਹਨ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਸੀਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ,ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਿੱਖਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਘੱਟ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਖਾਸ ਪਹਿਚਾਣ ਹਨ।
112 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਗੋਦ ‘ਚ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ
112 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਕੇ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾ ਖੂਹ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਣਤਰ, ਕੁਦਰਤੀ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਇਸਨੂੰ ਮੋਹਾਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਵਿਰਾਸਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ETV BHARAT